ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΝΕΟ ΑΝΘΡΩΠΟ

ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΝΕΟ ΑΝΘΡΩΠΟ

«Μα σε τι εποχές ζούμε! Πώς γίναμε έτσι; Πού πάει η ανθρωπότητα;», λέμε πολλές φορές αγανακτισμένοι, απορημένοι, κυρίως φοβισμένοι. Όταν πέφτουμε από τα σύννεφα για την ηθική κατάπτωση του σημερινού ανθρώπου μάλλον ξεχνάμε ή αγνοούμε εντελώς πως παλιότερα τα πράγματα δεν ήταν καθόλου καλύτερα. Δεν σκεφτόμαστε πόσο φτωχά, βίαια ή καταπιεσμένα ζούσαν οι περισσότεροι άνθρωποι τους προηγούμενους αιώνες. Τις φρικαλεότητες του Μεσαίωνα, για παράδειγμα. Ή τους ατέλειωτους πολέμους των αρχαίων χρόνων. Ή τις αιματηρές λαϊκές επαναστάσεις.  Οι θηριωδίες των αλλοτινών εποχών μπορεί στα μάτια μας να φαντάζουν σήμερα λογοτεχνικές, να αποστασιοποιούμαστε από αυτές μα πρέπει από αυτές να μαθαίνουμε. Η ανθρωπότητα μάλλον εξελίσσεται όχι σε ευθεία πορεία και συχνά η Ιστορία παίρνει τρομακτικές τροπές. Ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος ήταν για παράδειγμα ένα αποκορύφωμα φρίκης και ασύλληπτου τρόμου, που έδειξε πόσο ανελέητη μπορεί να γίνει η φύση του απλού, καθημερινού ανθρώπου, η φύση ενός λαού ολόκληρου υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Ακόμη και σήμερα σε πολλά μέρη του κόσμου υπάρχει βία, πόλεμος, φτώχεια. Στον δυτικό κόσμο δεν έχουμε σκλάβους, όπως είχαν στην Αρχαία Ελλάδα, τη Ρώμη ή στις ΗΠΑ από την ίδρυσή τους ως το 1856 , όμως είναι γεγονός πως τα περισσότερα σημερινά δημοφιλή καταστήματα προσφέρουν  σε εμάς και τα παιδιά μας ρούχα που έχουν φτιαχτεί από δύστυχα παιδιά ή ταλαιπωρημένους ενήλικες σε τριτοκοσμικές χώρες, που πληρώνονται ελάχιστα για εργασία σε άθλιες συνθήκες. Σε πάρα πολλές χώρες του κόσμου δεν αναγνωρίζονται δικαιώματα στις γυναίκες, παιδιά πεθαίνουν από πείνα κι εμείς στον δυτικό κόσμο γράφουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πόσο μας σοκάρουν οι γάμοι ανηλίκων ή οι βιασμοί και πόσο οργιζόμαστε με την αδικία για να φωτογραφίσουμε την επόμενη ώρα τα φαγητά μας, τις ευτυχισμένες μας στιγμές και τις επιτυχίες μας, τα χαμογελαστά παιδιά μας, τις εκδρομές μας ή το καινούριο μας κούρεμα. Ή ανταλλάσουμε λόγια μίσους με αγνώστους υπερασπιζόμενοι αξίες, όπως η ελευθερία του λόγου, η πατρίδα, η ισότητα. Με άλλα λόγια, ναι, η εποχή μας απέχει πολύ από το ιδανικό, όπως όλες. Γιατί οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι ατελείς, επειδή αποτελούνται από ατελείς ανθρώπους. Όμως, είναι σημαντικό να δούμε σε αυτή τη νέα εποχή τι έχει κατακτήσει ο άνθρωπος και πώς μπορεί να το αξιοποιήσει για να κάνει ένα βήμα μπροστά.

Μιλώντας για τη δική μας χώρα είναι γεγονός πως η κοινωνία αναγνωρίζει πλέον δικαιώματα στα μέλη της. Αξίζει να διαβάσει κανείς διηγήματα του Παπαδιαμάντη για να δει πως στην εποχή του στην ελληνική επαρχία οι γυναίκες ήταν αναγκασμένες να ζουν δυστυχισμένες σε γάμους από τους οποίους δεν μπορούσαν να ξεφύγουν, ένα άτομο με αναπηρία ήταν ο περίγελος του χωριού, ένα παιδί που το έλεγαν νόθο εκφοβιζόταν από τους συνομηλίκους του και ολόκληρη την κοινωνία και διάλεγε την απομόνωση. Δεν θα πω πως η σημερινή κοινωνία δεν είναι σε μεγάλο βαθμό υποκριτική. Τα άτομα με αναπηρία δεν έχουν τον σεβασμό που θα έπρεπε και τα τελευταία χρόνια ακούσαμε για ιστορίες εκφοβισμού, που κατέληξαν σε δολοφονίες ή αυτοκτονίες. Όμως, είμαστε πιο ανοιχτοί. Δεχόμαστε, έστω και θεωρητικά, πως πρέπει να χτίζουμε την κοινωνία μας πάνω στον σεβασμό του ενός για τον άλλον. Δεν λιθοβολούμε τον διαφορετικό, ούτε τον εξοστρακίζουμε. Μιλάω φυσικά για μια γενική τάση, όπως την εκλαμβάνω εγώ, και δεν εννοώ πως δεν υπάρχουν ακόμη πολλά γεγονότα ρατσισμού ή βίας απέναντι στο διαφορετικό.

Ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή στην κοινωνία μας είναι η θέση των ανηλίκων. Μέχρι και αρκετές δεκαετίες πριν στην Ελλάδα τα παιδιά αντιμετωπίζονταν ως μικροί μεγάλοι, εργάζονταν σκληρά στα χωράφια ή στα σπίτια, δεν είχαν πάντα τη δυνατότητα να μορφωθούν, έπρεπε να σέβονται και να υπακούν τυφλά γονείς και δασκάλους, οι οποίοι ασκούσαν κυρίως σωματική τιμωρία με απουσία διαλόγου. Ύστερα τα χρόνια πέρασαν και τα παιδιά απέκτησαν δικαιώματα, όμως πολλές φορές όταν αντιμετώπιζαν προβλήματα μαθησιακής ή ψυχολογικής φύσης, αυτό έπρεπε να μένει μυστικό, ήταν ντροπή να συζητείται και πολλές φορές οι γονείς δεν επισκέπτονταν καν ειδικό γιατί δεν άντεχαν να δεχτούν πως το παιδί τους «έχει πρόβλημα». Σήμερα αυτό συμβαίνει σε αρκετά μικρότερο βαθμό και οι γονείς είναι πολύ πιο ανοιχτοί στο να ενημερωθούν, να λάβουν συμβουλές και διαγνώσεις από τους ειδικούς, να μοιραστούν τις όποιες δυσκολίες των παιδιών τους με άλλους.

Αντίστοιχα, το να κάνει κάποιος ψυχοθεραπεία σήμερα δεν θεωρείται ντροπή, έχω μάλιστα την αίσθηση πως πολύ μεγάλος αριθμός ανθρώπων, που έχουν τα προς το ζην, επισκέπτεται ψυχολόγους και το δηλώνει ελεύθερα, ίσως και με περηφάνια, αναγνωρίζοντας συνήθως πώς βοηθήθηκε από τη διαδικασία.

Οπότε συνοψίζοντας ζούμε σε μια κοινωνία, η οποία κατά πλειοψηφία μάλλον επιθυμεί τον σεβασμό στο διαφορετικό, αναγνωρίζει στα παιδιά το δικαίωμα σε μια ανθρώπινη διαπαιδαγώγηση και στη μόρφωση και οι άνθρωποι είναι πιο ανοιχτοί στην αυτογνωσία από ό,τι στο παρελθόν. Θα καταφέρουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα τρία στοιχεία ώστε να γίνουμε καλύτεροι εν γένει άνθρωποι; Ώστε να μεγαλώσουμε παιδιά, που θα γίνουν καλύτεροι πολίτες και θα έχουν περισσότερη χαρά; Σίγουρα δεν είναι καθόλου εύκολο. Οι οικογένειες μερικές φορές δίνουν την αίσθηση πως δεν μεγαλώνουν παιδιά μα μικρούς βασιλιάδες, που καταλήγουν ανικανοποίητοι τύραννοι. Και ο ψηφιακός κόσμος απειλεί να αφανίσει τις αληθινές σχέσεις και εν τέλει την ειλικρίνεια στην εικόνα που παρουσιάζουμε στους έξω. Μπορεί ωστόσο ταυτόχρονα να χρησιμοποιείται για διάδοση πολιτισμού και ταχύτατη οργάνωση ανθρωπιστικών δράσεων.

Είναι ένα στοίχημα το πώς θα δημιουργήσουμε τελικά τον νέο άνθρωπο. Θα είναι ένας άνθρωπος πιο συνειδητοποιημένος, με περισσότερη αυτογνωσία και πιο ανοιχτός στο να δει τα λάθη του και να σεβαστεί τον διπλανό του; Ο νέος γονιός έχοντας δίπλα του σε τέτοιο βαθμό την επιστήμη της Ψυχολογίας θα είναι όντως ένας γονιός αληθινά κοντά στο παιδί του,  θα το προετοιμάσει σωστά για τη ζωή; Οι αυριανοί πολίτες θα κάνουν τα λάθη των προηγούμενων γενιών ή θα έχουν επωφεληθεί ουσιαστικά από την πιο ανοιχτή κοινωνία στην οποία θα ζήσουν; Η πόλωση που ήδη απειλεί την κοινωνική συνοχή σήμερα θα εξελιχθεί σε μεγάλη βία ή τελικά θα υποχωρήσει;

Ένα είναι σίγουρο. Για να υπάρξει βελτίωση, χρειάζονται αλλαγές και βελτιώσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα και στις οικογενειακές πρακτικές. Αλλαγές και βελτιώσεις, που θα υποστηρίξουν τόσο οι γονείς, όσο και οι εκπαιδευτικοί, αλλαγές στον εαυτό μας για τις οποίες θα πρέπει τελικά να παλέψει ο καθένας μας ξεχωριστά. Οι αλλαγές ίσως στο μέλλον να μην έρθουν με μεγάλες επαναστάσεις μα με την ατομική μας και τον αγώνα των μικρών συλλογικοτήτων. Είναι σαφές πια πως μόνο τον εαυτό του μπορεί να αλλάξει κανείς και μεγάλο καλό μπορεί να γίνεται από ομάδες με συνοχή, όνειρα και πίστη.

Πάνω από όλα χρειάζεται να καταλάβουμε ενήλικες και ανήλικοι την έννοια της ευθύνης. Της δικής μας ευθύνης απέναντι  στον εαυτό μας και τους γύρω τους, απέναντι τελικά στην ίδια μας τη μοίρα. Κάποιοι έχουμε αποκτήσει τα δικαιώματα που χρειαζόμαστε για να είμαστε πιο ευτυχείς μα για να τα χειριστούμε σωστά πρέπει να τα χρησιμοποιήσουμε με σωστά όρια και λιγότερο εγωισμό. Κι έτσι ίσως εμείς, οι άνθρωποι των αρχών του 21ου αιώνα, ίσως κερδίσουμε το στοίχημα. Ίσως γίνουμε εμείς και τα παιδιά μας έστω λίγο και καλύτεροι άνθρωποι.

Trackback from your site.

Leave a comment