28η Οκτωβρίου και Χάλογουιν

Στο μυαλό των μικρών παιδιών οι εθνικές εορτές είναι κάτι μπερδεμένο. Ένα ηρωικό ΟΧΙ, οι κακοί Ιταλοί, οι κακοί Γερμανοί. Τελικά νίκησαν οι Έλληνες; Όχι; Αφού ήταν τόσο γενναίοι! Κι αν όχι, τι σημαίνει Κατοχή;   Μήπως φορούσαν στολή τσολιά τότε; Στο μυαλό των μικρών παιδιών τα περισσότερα πράγματα του κόσμου των ενηλίκων είναι μπερδεμένα…

Έχω την αίσθηση, όμως, πως και στο μυαλό των ενηλίκων δεν είναι τόσο ξεκάθαρη αυτή η εθνική επέτειος. Η 28η Οκτωβρίου είναι μια αργία όπου καμαρώνουμε τα παιδιά μας στην παρέλαση ή στις σχολικές γιορτές. Δεν δουλεύουμε και πάμε βόλτα ή τρώμε σε ταβέρνες οικογενειακά. Επιφανειακά αντιμετωπίζουμε την ιστορική μνήμη, όπως επιφανειακά αντιμετωπίζουμε σχεδόν το καθετί.

Ο πόλεμος του 1940 ήταν ένα μόνο μέρος ενός παγκόσμιου πολέμου που σάρωσε όλη την ανθρωπότητα. Ενός πολέμου που έδειξε τη χειρότερη πλευρά των ανθρώπων, που ήταν γεμάτος κτηνωδίες και απανθρωπιά χωρίς καμία λογική. Πίσω από αυτόν τον πόλεμο υπήρχε μια αρρωστημένη ανάγκη για υπεροχή και μια αρρωστημένη ικανότητα για τυφλή υπακοή. Αυτά, όμως, είναι στοιχεία του ανθρώπου και πρέπει να μας προβληματίζουν όσο υπάρχει ανθρωπότητα.

Οι παππούδες μας πολέμησαν στην Αλβανία. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις ιστορίες του παππού μου από τον πόλεμο στην Αλβανία. Του Αγίου Σπυρίδωνα σώθηκε από βόμβα και έκτοτε άναβε μια λαμπάδα στις 12 Δεκεμβρίου. Ένα βράδυ φοβήθηκε πως κάποιοι Ιταλοί ήταν εκεί κοντά μα ήταν μόνο οι σκιές από τα απλωμένα παντελόνια. Όταν γύριζαν μετά τον πόλεμο με τον τρένο, οι φαντάροι ήταν βρώμικοι, όρθιοι, κρεμασμένοι στα παράθυρα. Και πόσες ιστορίες από την Κατοχή; Οι Γερμανοί που μπήκαν στο πατρικό σπίτι της γιαγιάς μου στο χωριό νομίζοντας πως ο πατέρας της ήταν μέλος της Αντίστασης. Τα παιδιά που έτρωγαν χαρούπια αντί για σοκολάτες κι ύστερα στις φωτογραφίες του 1950 ήταν ξυπόλητα σε μια χώρα ρημαγμένη. Και για τον Εμφύλιο βέβαια πολύ λίγα ακούμε ή ξέρουμε. Γιατί δεν μας ενδιαφέρει να ακούμε, όμως, για όλα αυτά;

Πόσο λοιπόν κατανοούμε κι εμείς οι ενήλικοι τη γιορτή της 28ης Οκτωβρίου; Πόσο μας ενδιαφέρει να μάθουμε τι συνέβη τότε; Δεν αρκεί μια σημαία στο μπαλκόνι, αν αγαπάς την πατρίδα σου. Αν αγαπάμε την πατρίδα, πρέπει να τη μελετήσουμε. Πρέπει να ακούσουμε τις ιστορίες της. Πρέπει να σεβαστούμε τους ανθρώπους που γερνούν σε αυτήν και από αυτούς να μάθουμε. Πρέπει να καταλάβουμε πόσο σημαντική είναι η ιστορική μνήμη. Και να τοποθετηθούμε όχι ως το καλύτερο έθνος που υπερτερεί των υπολοίπων, αλλά ως ένα έθνος με το παρελθόν του, τα καλά και τα κακά στοιχεία του, τις διχόνοιες του, τις αξίες του και τα όνειρά του.

Οπότε όσο κι αν νομίζουμε πως τιμούμε αυτήν την εθνική εορτή, στην πραγματικότητα είναι απλώς μια συνήθεια. Έχει κάτι από τον καταναγκασμό της παρέλασης όπου τα παιδιά πρέπει όλα να είναι ίδια και να περπατούν με τον ίδιο τρόπο. Έχει κάτι από τη χαρά της εκδρομής και μια λιακάδα που θα απολαύσουμε χωρίς υποχρεώσεις. Πλέον έχει κάτι και από το Χάλογουιν, που αρχίσαμε να γιορτάζουμε, επειδή απλώς έχουμε μάθει να αντιγράφουμε ό,τι μας πλασάρουν χωρίς να σκεφτόμαστε ποτέ αν μας ταιριάζει.

Η Ελλάδα έχει πλούτο, έχει μνήμες, έχει ανθρώπους που έζησαν σε άλλες εποχές και έχουν τόσα να μας πουν. Εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες χειροκροτούμε από συνήθεια στις παρελάσεις σχολιάζοντας τα έφηβα κορίτσια με τις κοντές φούστες και μετά αγοράζουμε ζελεδάκια με νεκροκεφαλές στα παιδιά μας επειδή είναι μόδα. Ο σημαιοφόρος είναι το όνειρο των περισσότερων γονιών λες και όλα τα άλλα παιδιά δεν έχουν ικανότητες, ταλέντα και δεν αξίζουν ενθάρρυνση. Ύστερα κάνουμε τα ίδια λάθη, ύστερα βιώνουμε τις ίδιες κρίσεις και τις ίδιες διχόνοιες. Μα ίσως όλα θα ήταν αλλιώς, αν κοιτούσαμε αλλιώς το παρελθόν, αν ακούγαμε, αν μας ενδιέφερε να μάθουμε αληθινά τι έχει συμβεί σε αυτόν τον τόπο…