ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΝΕΟ ΑΝΘΡΩΠΟ

ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΝΕΟ ΑΝΘΡΩΠΟ

«Μα σε τι εποχές ζούμε! Πώς γίναμε έτσι; Πού πάει η ανθρωπότητα;», λέμε πολλές φορές αγανακτισμένοι, απορημένοι, κυρίως φοβισμένοι. Όταν πέφτουμε από τα σύννεφα για την ηθική κατάπτωση του σημερινού ανθρώπου μάλλον ξεχνάμε ή αγνοούμε εντελώς πως παλιότερα τα πράγματα δεν ήταν καθόλου καλύτερα. Δεν σκεφτόμαστε πόσο φτωχά, βίαια ή καταπιεσμένα ζούσαν οι περισσότεροι άνθρωποι τους προηγούμενους αιώνες. Τις φρικαλεότητες του Μεσαίωνα, για παράδειγμα. Ή τους ατέλειωτους πολέμους των αρχαίων χρόνων. Ή τις αιματηρές λαϊκές επαναστάσεις.  Οι θηριωδίες των αλλοτινών εποχών μπορεί στα μάτια μας να φαντάζουν σήμερα λογοτεχνικές, να αποστασιοποιούμαστε από αυτές μα πρέπει από αυτές να μαθαίνουμε. Η ανθρωπότητα μάλλον εξελίσσεται όχι σε ευθεία πορεία και συχνά η Ιστορία παίρνει τρομακτικές τροπές. Ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος ήταν για παράδειγμα ένα αποκορύφωμα φρίκης και ασύλληπτου τρόμου, που έδειξε πόσο ανελέητη μπορεί να γίνει η φύση του απλού, καθημερινού ανθρώπου, η φύση ενός λαού ολόκληρου υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Ακόμη και σήμερα σε πολλά μέρη του κόσμου υπάρχει βία, πόλεμος, φτώχεια. Στον δυτικό κόσμο δεν έχουμε σκλάβους, όπως είχαν στην Αρχαία Ελλάδα, τη Ρώμη ή στις ΗΠΑ από την ίδρυσή τους ως το 1856 , όμως είναι γεγονός πως τα περισσότερα σημερινά δημοφιλή καταστήματα προσφέρουν  σε εμάς και τα παιδιά μας ρούχα που έχουν φτιαχτεί από δύστυχα παιδιά ή ταλαιπωρημένους ενήλικες σε τριτοκοσμικές χώρες, που πληρώνονται ελάχιστα για εργασία σε άθλιες συνθήκες. Σε πάρα πολλές χώρες του κόσμου δεν αναγνωρίζονται δικαιώματα στις γυναίκες, παιδιά πεθαίνουν από πείνα κι εμείς στον δυτικό κόσμο γράφουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πόσο μας σοκάρουν οι γάμοι ανηλίκων ή οι βιασμοί και πόσο οργιζόμαστε με την αδικία για να φωτογραφίσουμε την επόμενη ώρα τα φαγητά μας, τις ευτυχισμένες μας στιγμές και τις επιτυχίες μας, τα χαμογελαστά παιδιά μας, τις εκδρομές μας ή το καινούριο μας κούρεμα. Ή ανταλλάσουμε λόγια μίσους με αγνώστους υπερασπιζόμενοι αξίες, όπως η ελευθερία του λόγου, η πατρίδα, η ισότητα. Με άλλα λόγια, ναι, η εποχή μας απέχει πολύ από το ιδανικό, όπως όλες. Γιατί οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι ατελείς, επειδή αποτελούνται από ατελείς ανθρώπους. Όμως, είναι σημαντικό να δούμε σε αυτή τη νέα εποχή τι έχει κατακτήσει ο άνθρωπος και πώς μπορεί να το αξιοποιήσει για να κάνει ένα βήμα μπροστά.

Μιλώντας για τη δική μας χώρα είναι γεγονός πως η κοινωνία αναγνωρίζει πλέον δικαιώματα στα μέλη της. Αξίζει να διαβάσει κανείς διηγήματα του Παπαδιαμάντη για να δει πως στην εποχή του στην ελληνική επαρχία οι γυναίκες ήταν αναγκασμένες να ζουν δυστυχισμένες σε γάμους από τους οποίους δεν μπορούσαν να ξεφύγουν, ένα άτομο με αναπηρία ήταν ο περίγελος του χωριού, ένα παιδί που το έλεγαν νόθο εκφοβιζόταν από τους συνομηλίκους του και ολόκληρη την κοινωνία και διάλεγε την απομόνωση. Δεν θα πω πως η σημερινή κοινωνία δεν είναι σε μεγάλο βαθμό υποκριτική. Τα άτομα με αναπηρία δεν έχουν τον σεβασμό που θα έπρεπε και τα τελευταία χρόνια ακούσαμε για ιστορίες εκφοβισμού, που κατέληξαν σε δολοφονίες ή αυτοκτονίες. Όμως, είμαστε πιο ανοιχτοί. Δεχόμαστε, έστω και θεωρητικά, πως πρέπει να χτίζουμε την κοινωνία μας πάνω στον σεβασμό του ενός για τον άλλον. Δεν λιθοβολούμε τον διαφορετικό, ούτε τον εξοστρακίζουμε. Μιλάω φυσικά για μια γενική τάση, όπως την εκλαμβάνω εγώ, και δεν εννοώ πως δεν υπάρχουν ακόμη πολλά γεγονότα ρατσισμού ή βίας απέναντι στο διαφορετικό.

Ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή στην κοινωνία μας είναι η θέση των ανηλίκων. Μέχρι και αρκετές δεκαετίες πριν στην Ελλάδα τα παιδιά αντιμετωπίζονταν ως μικροί μεγάλοι, εργάζονταν σκληρά στα χωράφια ή στα σπίτια, δεν είχαν πάντα τη δυνατότητα να μορφωθούν, έπρεπε να σέβονται και να υπακούν τυφλά γονείς και δασκάλους, οι οποίοι ασκούσαν κυρίως σωματική τιμωρία με απουσία διαλόγου. Ύστερα τα χρόνια πέρασαν και τα παιδιά απέκτησαν δικαιώματα, όμως πολλές φορές όταν αντιμετώπιζαν προβλήματα μαθησιακής ή ψυχολογικής φύσης, αυτό έπρεπε να μένει μυστικό, ήταν ντροπή να συζητείται και πολλές φορές οι γονείς δεν επισκέπτονταν καν ειδικό γιατί δεν άντεχαν να δεχτούν πως το παιδί τους «έχει πρόβλημα». Σήμερα αυτό συμβαίνει σε αρκετά μικρότερο βαθμό και οι γονείς είναι πολύ πιο ανοιχτοί στο να ενημερωθούν, να λάβουν συμβουλές και διαγνώσεις από τους ειδικούς, να μοιραστούν τις όποιες δυσκολίες των παιδιών τους με άλλους.

Αντίστοιχα, το να κάνει κάποιος ψυχοθεραπεία σήμερα δεν θεωρείται ντροπή, έχω μάλιστα την αίσθηση πως πολύ μεγάλος αριθμός ανθρώπων, που έχουν τα προς το ζην, επισκέπτεται ψυχολόγους και το δηλώνει ελεύθερα, ίσως και με περηφάνια, αναγνωρίζοντας συνήθως πώς βοηθήθηκε από τη διαδικασία.

Οπότε συνοψίζοντας ζούμε σε μια κοινωνία, η οποία κατά πλειοψηφία μάλλον επιθυμεί τον σεβασμό στο διαφορετικό, αναγνωρίζει στα παιδιά το δικαίωμα σε μια ανθρώπινη διαπαιδαγώγηση και στη μόρφωση και οι άνθρωποι είναι πιο ανοιχτοί στην αυτογνωσία από ό,τι στο παρελθόν. Θα καταφέρουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα τρία στοιχεία ώστε να γίνουμε καλύτεροι εν γένει άνθρωποι; Ώστε να μεγαλώσουμε παιδιά, που θα γίνουν καλύτεροι πολίτες και θα έχουν περισσότερη χαρά; Σίγουρα δεν είναι καθόλου εύκολο. Οι οικογένειες μερικές φορές δίνουν την αίσθηση πως δεν μεγαλώνουν παιδιά μα μικρούς βασιλιάδες, που καταλήγουν ανικανοποίητοι τύραννοι. Και ο ψηφιακός κόσμος απειλεί να αφανίσει τις αληθινές σχέσεις και εν τέλει την ειλικρίνεια στην εικόνα που παρουσιάζουμε στους έξω. Μπορεί ωστόσο ταυτόχρονα να χρησιμοποιείται για διάδοση πολιτισμού και ταχύτατη οργάνωση ανθρωπιστικών δράσεων.

Είναι ένα στοίχημα το πώς θα δημιουργήσουμε τελικά τον νέο άνθρωπο. Θα είναι ένας άνθρωπος πιο συνειδητοποιημένος, με περισσότερη αυτογνωσία και πιο ανοιχτός στο να δει τα λάθη του και να σεβαστεί τον διπλανό του; Ο νέος γονιός έχοντας δίπλα του σε τέτοιο βαθμό την επιστήμη της Ψυχολογίας θα είναι όντως ένας γονιός αληθινά κοντά στο παιδί του,  θα το προετοιμάσει σωστά για τη ζωή; Οι αυριανοί πολίτες θα κάνουν τα λάθη των προηγούμενων γενιών ή θα έχουν επωφεληθεί ουσιαστικά από την πιο ανοιχτή κοινωνία στην οποία θα ζήσουν; Η πόλωση που ήδη απειλεί την κοινωνική συνοχή σήμερα θα εξελιχθεί σε μεγάλη βία ή τελικά θα υποχωρήσει;

Ένα είναι σίγουρο. Για να υπάρξει βελτίωση, χρειάζονται αλλαγές και βελτιώσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα και στις οικογενειακές πρακτικές. Αλλαγές και βελτιώσεις, που θα υποστηρίξουν τόσο οι γονείς, όσο και οι εκπαιδευτικοί, αλλαγές στον εαυτό μας για τις οποίες θα πρέπει τελικά να παλέψει ο καθένας μας ξεχωριστά. Οι αλλαγές ίσως στο μέλλον να μην έρθουν με μεγάλες επαναστάσεις μα με την ατομική μας και τον αγώνα των μικρών συλλογικοτήτων. Είναι σαφές πια πως μόνο τον εαυτό του μπορεί να αλλάξει κανείς και μεγάλο καλό μπορεί να γίνεται από ομάδες με συνοχή, όνειρα και πίστη.

Πάνω από όλα χρειάζεται να καταλάβουμε ενήλικες και ανήλικοι την έννοια της ευθύνης. Της δικής μας ευθύνης απέναντι  στον εαυτό μας και τους γύρω τους, απέναντι τελικά στην ίδια μας τη μοίρα. Κάποιοι έχουμε αποκτήσει τα δικαιώματα που χρειαζόμαστε για να είμαστε πιο ευτυχείς μα για να τα χειριστούμε σωστά πρέπει να τα χρησιμοποιήσουμε με σωστά όρια και λιγότερο εγωισμό. Κι έτσι ίσως εμείς, οι άνθρωποι των αρχών του 21ου αιώνα, ίσως κερδίσουμε το στοίχημα. Ίσως γίνουμε εμείς και τα παιδιά μας έστω λίγο και καλύτεροι άνθρωποι.

Ο ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Ο ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΡΟΦΗ
ΤΩΝ ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ
κάποιες σκέψεις με αφορμή τις γιορτές
Τα Χριστούγεννα θεωρούνται περίοδος χαράς. Η απαίτηση να είμαστε οπωσδήποτε ευτυχισμένοι, αγαπημένοι τις γιορτές, να διασκεδάζουμε, να πίνουμε και να τρώμε πλουσιοπάροχα και με οικογενειακή γαλήνη για πολλούς ανθρώπους είναι ιδιαίτερα πιεστική. Οι απώλειες, οι ελλείψεις, τα προβλήματα, η μοναξιά γίνονται ασήκωτα, όταν συγκρίνονται με τις ιδανικές εικόνες που προβάλλονται στις διαφημίσεις. Για εμένα τα Χριστούγεννα είχαν πάντα και δόση μελαγχολίας.

Δεν θα σταματήσω ποτέ να απορώ πώς οι άνθρωποι κατάφεραν να ξεκινήσουν από μια ιστορία ταπεινότητας σε μια φάτνη, μια ιστορία που είναι ωδή στην απλότητα και να καταλήξουν σε τόσο γεμάτα στομάχια, τόσο γεμάτα πολυκαταστήματα, τόσο γεμάτες σακούλες, τόσα φωτάκια, τόση υπερβολή δηλώνοντας ταυτόχρονα πως γιορτάζουν και τιμούν αυτήν την πρώτη συγκινητική ιστορία του κατατρεγμένου μωρού που γεννήθηκε σε μια σπηλιά με τη βοήθεια μόνο ενός φωτεινού αστεριού. Η εικόνα μωρών σε αγκαλιές γυναικών που επαιτούν στους γιορτινούς δρόμους είναι για μένα μια σκληρή υπενθύμιση του πόσο εύκολα ξεχνάμε πολλές φορές τι πιστεύουμε, τι γιορτάζουμε, τι τιμούμε και πόσο εύκολα παρασυρόμαστε από τη φευγαλέα χαρά της κατανάλωσης γεμίζοντας με αυτόν τον τρόπο πολλές φορές απλώς για λίγο τα κενά μας. Αυτό είναι φυσικά μια καθαρά προσωπική αίσθηση και σίγουρα σέβομαι την ανάγκη που όλοι έχουμε για ένα διάλειμμα από την καθημερινότητα, την ανάγκη να ξεχαστούμε έστω και για λίγο από τις έγνοιες μας, να περάσουμε όμορφα με τα αγαπημένα μας πρόσωπα.

Τι συμβαίνει, όμως, με τους σημερινούς νέους γονείς και τα σημερινά παιδιά, που σε λίγο θα γεμίσουν δώρα; Για αυτά τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε σωρεία παιχνιδιών και αναψυχής για να βγουν σε λίγο σε μια ζωή με ίσως πολύ μεγαλύτερα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα, από αυτά που συνάντησαν οι γονείς τους; Είναι γεγονός πως η παιδική βιομηχανία ανθεί σε κάθε πλευρά της. Παιδικά παιχνίδια, παιδικά βιβλία, παιδικά εργαστήρια, παιδικά ρούχα, παιδικά θεατρικά έργα, παιδικές δραστηριότητες. Σε μια εποχή όπου ο κατώτατος μισθός είναι πραγματικά πολύ χαμηλός είναι λες και όλοι και όλα προσπαθούν ασταμάτητα να δώσουν στα παιδιά της εποχής μας υπέρμετρη χαρά. Σίγουρα κάθε ερέθισμα για τα παιδιά, κάθε χαρά είναι κάτι επιθυμητό, αρκεί να υπάρχει μέτρο. Όταν κάτι δίνεται με υπερβολή, σταματάμε να το εκτιμάμε και καταλήγει να μας είναι αδιάφορο ή πνιγηρό. Φοβάμαι πως μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό της σημερινής προσπάθειας για παιδική ευτυχία, το σύγχρονο παιδί χάνει τη δυνατότητα να ζει απλές, αληθινές όμορφες στιγμές χωρίς φτιασιδώματα, στιγμές με αγάπη, φίλους, συζήτηση, φύση, αυθόρμητο παιχνίδι.

Αυτό το ίδιο παιδί θα κληθεί αύριο να ζήσει σε έναν κόσμο γεμάτο ματαίωση, διάψευση ονείρων, πολύ πιθανόν με ανεργία και οικονομικές στερήσεις. Ακόμη κι αν η οικονομική κρίση ξεπεραστεί, είναι βέβαιο πως δεν θα του λένε συνεχώς όλοι οι άνθρωποι που θα συναντήσει «ναι» και «πάρε». Δεν θα γνωρίσει μόνο τη διασκέδαση ή μόνο τη χαρά. Θα πρέπει να αναλάβει ευθύνες, να ξέρει να συνεργάζεται, να μπορεί να αντέχει να μην έχει κάτι που θα επιθυμεί μια δεδομένη στιγμή. Δεν θα αρνηθώ πως όταν παρέχουμε κάτι στα παιδιά μας, το κάνουμε για να δούμε στα μάτια τους τη χαρά. Είναι αυτή για εμάς η μεγαλύτερη πλήρωση. Όμως, ένα από τα καθήκοντά μας είναι να τα προετοιμάζουμε για τη ζωή που θα ζήσουν ως ενήλικες. Είναι καθήκον μας να τους επιτρέπουμε να βιώσουν τη ματαίωση, όταν είναι να τη βιώσουν. Είναι καθήκον μας να λέμε «όχι» σε μια παράλογη απαίτησή τους και να μην τα πνίγουμε στα υλικά αγαθά μαθαίνοντάς τους έτσι να ζουν μέσα από αυτά.

Νιώθω πως τα σημερινά παιδιά χρειάζονται μια πιο ρεαλιστική ανατροφή πολύ περισσότερο από οτιδήποτε υλικό, που μπορούμε πιο εύκολα πολλές φορές και ανώδυνα να τους παρέχουμε. Μια ρεαλιστική ανατροφή σημαίνει μια ανατροφή με μέτρο, χωρίς υπερβολές, με απλότητα, που θα τα προετοιμάσει για τη ζωή, θα τα κάνει υπεύθυνους, σωστούς ενήλικες. Θα τα κάνει πολίτες, που δεν θα φοβούνται τις ευθύνες, που δεν θα είναι εγωιστές, που θα σέβονται τους γύρω τους. Για να γίνει κάτι τέτοιο χρειάζεται να είμαστε κι εμείς οι ίδιοι πειθαρχημένοι, να δίνουμε το σωστό παράδειγμα. Θα πρέπει εμείς οι ίδιοι να μην φοβόμαστε τη ματαίωση, να μαθαίνουμε από τη δυσκολία, να βρίσκουμε ευκαιρίες στις κρίσεις, να είμαστε σε επαφή με τα συναισθήματά μας. Κυρίως να μην φοβόμαστε τον θυμό τους ή την απογοήτευσή τους στην παράλογη απαίτηση, να βάζουμε όρια. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως όταν τα όρια συνοδεύονται από αγάπη και ενσυναίσθηση, είναι το καλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε τόσο στα παιδιά μας όσο και στον εαυτό μας.

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ
ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Την Παρασκευή στις 12/10 παρουσιάσαμε στο συνέδριο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, «Οι Τέχνες στο Ελληνικό Σχολείο», μία πρόταση με τη θεατρολόγο, Αναστασία Σιαχάμη. Πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην τάξη ιστορίες που μιλούν για θέματα δύσκολα που συνήθως αποφεύγουμε; Για τα συναισθήματα (χαρά, λύπη, θυμός, φόβος), για τον αποχωρισμό, την αποτυχία, την αίσθηση αδυναμίας και κατ’ επέκταση αναπηρία, τη διαφορετικότητα, τη μοναξιά; Μα γιατί να μιλήσουμε στα παιδιά για αυτά τα θέματα, θα ρωτήσετε πολλοί. Δεν πρέπει να τα προστατέψουμε από αυτά, να μην τα στενοχωρήσουμε; Δυστυχώς, τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί δεν μπορούμε να προστατέψουμε τα παιδιά από τις αναπόφευκτες αλήθειες της ζωής που κάποια στιγμή θα συναντήσουν ή έχουν ήδη συναντήσει και δεν το έχουμε καταλάβει.

Η αποφυγή των ερωτήσεων γεννά κι άλλα ερωτήματα και δαιμονοποιεί τελικά την ίδια τη ζωή. Όλοι μας νιώθουμε χαρά, θυμό, λύπη, φόβο. Όλοι κάποια στιγμή νιώθουμε μόνοι. Όλοι είμαστε διαφορετικοί. Όλοι κάποια στιγμή είμαστε σωματικά ή ψυχικά αδύναμοι. Όλοι κάποια στιγμή αποτυγχάνουμε. Όλοι βιώνουμε την απώλεια και μικρούς ή μεγάλους αποχωρισμούς. Όταν αποδεχόμαστε, αυτές τις αλήθειες μπορούμε πιο εύκολα να διαχειριζόμαστε τα όσα φέρνουν. Όσο τα παιδιά τις αποδέχονται, τόσο λιγότερο θα τρομάζουν, τόσο πιο οπλισμένα θα είναι απέναντι στη ματαίωσή που συχνά επιφέρουν.

Αναστασία Σιαχάμη και Κατερίνα Τζωρτζακάκη.
Την Παρασκευή στο συνέδριο επικεντρωθήκαμε με την Αναστασία στην ιστορία μου, «Ο Νεαρός Κόκορας που Άργησε να Ξυπνήσει». Η ιστορία διαπραγματεύεται το θέμα της αποτυχίας, που αφορά ιδιαίτερα τους εκπαιδευτικούς, καθώς είναι κάτι που αντιμετωπίζουν καθημερινά στο σχολείο και ταλαιπωρεί συχνά πολύ τους μαθητές. Μετά τη σύντομη ομιλία μου για τα έξι θέματα, που θεωρώ χρήσιμο να συζητούνται με τα μικρά παιδιά στο σχολείο μέσω ιστοριών, η Αναστασία αφηγήθηκε την ιστορία. Ύστερα την επεξεργάστηκε με τους δεκαοχτώ συμμετέχοντες, που ήταν κυρίως φοιτητές και εκπαιδευτικοί, μέσω θεατρικού παιχνιδιού. Στο πρώτο μέρος του θεατρικού παιχνιδιού ζητήσαμε από τα μέλη της ομάδας να έρθουν σε επαφή με τον παιδικό εαυτό τους. Να θυμηθούν κάτι που θα τους έκανε πάλι παιδιά περίπου επτά χρόνων. Θέλαμε να βιώσουν το εργαστήρι από τη θέση του παιδιού. Μετά την αφήγηση οι συμμετέχοντες έγιναν πάλι ενήλικες και ακολούθησε παιχνίδι ρόλων, κατά το οποίο οι μισοί έγιναν δάσκαλοι και οι άλλοι μισοί μαθητές. Οι μαθητές υποτίθεται ότι είχαν πάρει έναν άσχημο βαθμό και ήταν απαρηγόρητοι. Οι δάσκαλοι καλούνταν να τους στηρίξουν. Ύστερα το κάθε ζευγάρι έκανε μια μικρή παρουσίαση στην ομάδα. Ήταν πολύ ενδιαφέροντα τα όσα ακούσαμε. Τα ζευγάρια μπήκαν στους ρόλους τους και έδωσε το καθένα κάτι στη μεγάλη ομάδα. Στο τέλος ζητήσαμε από τους συμμετέχοντες να μας αποχαιρετίσουν λέγοντας αυτό που ένιωθαν εκείνη τη στιγμή. Απαντήσεις, όπως «έμπνευση», «δύναμη», «προβληματισμός», «νέες ιδέες», μας έδωσαν μεγάλη χαρά καθώς νιώσαμε πως ο στόχος μας επετεύχθη. Το εργαστήρι που για πρώτη φορά και πειραματικά κάναμε μπορεί στο μέλλον να γίνει τόσο σε παιδιά όσο και σε εκπαιδευτικούς, με στόχο να κάνουν οι ίδιοι μετέπειτα κάτι αντίστοιχο στα παιδιά. Το θεατρικό παιχνίδι είναι ένας πολύ ωραίος τρόπος να διδάξουμε κάτι στα παιδιά και ελεύθερα να μπορέσουν να το επεξεργαστούν και να το κάνουν δικό τους.

Γιατί όμως διαλέξαμε να αφηγηθούμε μια ιστορία για έναν νεαρό κόκορα που άργησε να ξυπνήσει; Γιατί τολμάμε να προτείνουμε μια διαφορετική προσέγγιση της αποτυχίας από το εκπαιδευτικό σύστημα; Χωρίς να θέλω ποτέ να πω πως έχω απαντήσεις για θέματα τόσο σοβαρά, αναρωτιέμαι πόσο η ανταγωνιστική οικογένεια και το ανταγωνιστικό σχολείο θα μεγαλώσουν τελικά παιδιά ικανά να αντεπεξέρχονται στη ζωή. Πώς θα φέρουν ενήλικες ευέλικτους, ψυχικά ανθεκτικούς, ευχαριστημένους, που να μπορούν να συνεργάζονται και να ενδιαφέρονται για το κοινό καλό; Γιατί το λάθος θεωρείται τελικά κάτι τόσο κακό; Πόσοι από εμάς τους ενήλικες, γονείς, εκπαιδευτικούς, ειδικούς τα καταφέραμε όλα εξ αρχής; Πόσοι μάθαμε ή κατακτήσαμε άψογα όλα αυτά, τα οποία τώρα ζητάμε τόσο απαιτητικά από τα παιδιά;

Ο νεαρός κόκορας της ιστορίας μας, ο Μητσάκος, αναλαμβάνει να ξυπνήσει τον βοσκό, όταν ο γέρο-κόκορας πεθαίνει. Αγχωμένος χάνει τον ύπνο του το προηγούμενο βράδυ. «Μα αυτή είναι η δουλειά σου, πρέπει να την κάνεις», θα του πουν οι κουτσομπόλες, πολυλογούδες κοτούλες. Εκείνος είναι ανασφαλής γιατί πολύ απλά πρόκειται να κάνει κάτι που του ζητείται για πρώτη φορά. Τελικά αποκοιμιέται τα ξημερώματα. Δεν λαλεί. Ο βοσκός οργίζεται. Ντροπιασμένος ο Μητσάκος θέλει να εξαφανιστεί, μα δεν έχει πού να πάει γιατί φοβάται πως θα τον φάνε οι αλεπούδες. Ο κόκοράς μας είναι στα όρια της κατάθλιψης. Αυτομαστιγώνεται, νιώθει απελπισία, ενοχή, η ζωή του χάνει το νόημά της. Κλαίει με αναφιλητά προσπαθώντας να μην ακουστεί από τις κουτσομπόλες κότες. Από αυτή την τόσο δύσκολη στιγμή θα τον βγάλει το γέρικο τσοπανόσκυλο, ο Βάγγος. «Η αποτυχία είναι ο πιο μεγάλος μας δάσκαλος, θα του πει. Είσαι νεαρός, φίλε μου. Κανείς δεν γεννήθηκε γνωρίζοντάς τα όλα. Όλοι αναπόφευκτα θα κάνουμε λάθη.»

Από το βιωματικό εργαστήρι στο συνέδριο
'Η Τέχνη στο Ελληνικό Σχολείο'.

«Μα τα λάθη είναι κακά! Δεν πρέπει να κάνουμε λάθη!», θα φωνάξει απελπισμένος ο Μητσάκος. Πόσες φορές δεν το είπαμε κι εμείς στον εαυτό μας ως παιδιά, ως ενήλικες; Πόσες φορές το λέμε στα παιδιά μας;

«Αν μαθαίνεις από τα λάθη σου, δεν έχεις να φοβάσαι τίποτα στη ζωή σου», του απαντά το γέρικο, σοφό σκυλί. Ο Μητσάκος αυτό το βράδυ καταφέρνει να κοιμηθεί και το πρωί λαλεί χαρούμενος, περήφανος. Χρειαζόταν απλώς ενθάρρυνση, συμπόνια, κατανόηση, όπως και κάθε παιδί που κάτι ξεκινά.

Με τα όσα γράφω δεν θέλω σε καμία περίπτωση να πω πως δεν υπάρχουν εκπαιδευτικοί που λειτουργούν όπως το σοφό σκυλί. Υποστηρικτικά, εμπνέοντας. Υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν. Όμως, το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα αποκλείει τη σχολική αδυναμία, το λάθος. Δεν τα κάνει υλικό πάνω στο οποίο μπορεί να δουλέψει κανείς, πάνω στο οποίο μπορεί κάτι να χτίσει, αν και πάνω σε αυτά μπορεί να χτιστεί η ευελιξία. Αν ξέρεις πως μπορείς να συνεχίσεις, θα βελτιώσεις τον εαυτό σου, θα βρεις στο κακό κάτι καλό, κάποιες φορές μπορεί να πρωτοτυπήσεις, να κάνεις κάτι διαφορετικό από τον αρχικό σου στόχο. Αν τελματώσεις, σίγουρα δεν θα φτάσεις πουθενά, ούτε θα ανακαλύψεις ποτέ αυτά που θα μπορούσαν να σου ανοιχτούν αν δεν σταματούσες. Ένα παιδί που θα μεγαλώσει νιώθοντας ανίκανο, είναι αρκετά πιθανό να μη διαψεύσει τα όσα άκουσε για την «τεμπελιά» του και τη «χαζομάρα» του.

Μπορεί να μην πετύχουμε σε κάτι, μα αυτή η αποτυχία να είναι η αρχή ενός άλλου δρόμου, που εν τέλει θα μας οδηγήσει κάπου πιο μακριά. Μπορεί ένα λάθος, να μας κάνει να δούμε πιο καλά τον εαυτό μας και να προχωρήσουμε βελτιωμένοι. Η ζωή είναι μαγική. Είναι κρίμα να χαραμίζεται επικεντρωμένη στα όσα δεν καταφέραμε. Είναι κρίμα να παλεύουμε να φτάσουμε μονίμως μια κορυφή που υποδεικνύει το κατεστημένο. Είναι άδικο να μη βλέπουμε πως η ατέλεια είναι στην ανθρώπινη φύση και πως μπορεί να είναι και συμπαθητική αν αντιμετωπιστεί με ωριμότητα και χιούμορ. Όλοι είχαμε ή έχουμε ακόμη μέσα έναν νεαρό κόκορα που αγωνιά για το αν θα τα καταφέρει. Είμαστε τυχεροί όσοι είχαμε δασκάλους ή άλλους ανθρώπους κοντά μας που μας έδειξαν πως δεν τελειώνουν όλα στο λάθος, στην αναποδιά, στην αποτυχία.

Είμαστε τυχεροί όσοι μάθαμε πως ίσως εκεί όλα μπορούν να ξεκινήσουν…